یادداشت – حامد مصطفایی آگاه: ترنّم دلنواز و روح بخش حیات را میتوان از شاخسارِ درهم تنیده سبز درختانی که ریشههایشان بر خاکِ سرد چنگ زده و سر بر آسمان نهادهاند به گوشِ جان سپرد. سبزینگی درختانی که میتواند التیامگر روح و جسم و اکسیرِ آرامش در جامعه غرق در روزمرگیهای پرهیاهو و پیچیدگیهای بیپایانش شود.
به منظور کاهش التهابات جامعۀ پُر تنش نیاز به همرنگ و همرفیق شدن با طبیعت و بالا زدن آستین همت برای توسعه نهال کاری خواهیم داشت. در کنارِ توجه به نهال کاری در مراتع و محیطهای برون شهری، درختکاری در محیطهای شهری نیز میتواند سبزینگی، طراوت و آرامش را به شهروندان هدیه دهد.
غفلت بزرگ از درختکاری در کوچهها و باغچههای منازل
اغلب درختکاریهایی که در محیط شهری انجام میشود محدود به خیابانهای اصلی و همچنین فضاهای سبز است و این در حالی است که ظرفیت خیابانهای فرعی، کوچهها و حتی حیاط و باغچههای منازل مورد غفلت واقع میشود.
برای برداشتن گامی بزرگ در برخورداری از شهری سبز، میتوان طرحهایی همچون درختکاری خانه به خانه را اجرایی کرد. به منظور ثبت آدرس ساکنینی که تمایل به کاشت درخت در جلوی منازل یا حتی حیاط خانه خود دارند میتوان سامانه پیامکی یا سایر راههای ارتباطی را در نظر گرفت تا بعد از اعلام آمادگیِ ساکنینِ منازل غرسِ درختان در محل، توسطِ خودِ نیروهایِ آموزش دیده شهرداری و یا سازمانهای مردم نهاد انجام پذیرد.
اگر به صورت آرمان گرایانه نیز به این موضوع نگاه کنیم، حتی میتوان طرح درختکاری خانه به خانه را به صورت میدانی و با به صدا درآوردن زنگِ درِ خانه مردم و کسب اجازه از آنها برای کاشت درخت با ارائه آموزشهای لازم برای نگهداری از نهالها ادامه داد تا اثرات ملموستری از توسعه درختکاری را شاهد شد.
در صورتِ تحقق این طرح در آیندهای نزدیک حتی در همه خیابانهای فرعی و کوچهها شاهد درختان سر به فلک کشیدهای خواهیم شد که هم ساکنان محل و هم محیط زیست شهری از آن سود خواهند برد. همچنین خلاء بزرگی که در توسعه نهالکاری در محیطهای شهری احساس میشد را برطرف شده خواهیم دید.
تفاوتهای طرحِ کاشت نهال در محل با توزیع رایگان درخت بین مردم
نباید کیفیتِ طرحِ و درستیِ اجرای کاشت درخت در محل را با توزیع رایگان نهال بین مردم یکسان در نظر گرفت. همزمان با روز درختکاری یا سایر مناسبتها شاهد توزیع رایگان نهال در بین مردم هستیم. هر چند این اقدام نیز کاری مبارک و ستودنی بوده و میتواند به سهم خود مفید در توسعه درختکاری باشد، اما نباید آن را قابل قیاس با درختکاری مستقیم در محل دانست.
در طرح کاشت نهال در محل علاوه بر جلوگیری از سوءاستفادههای احتمالی، از کاشت درست و صحیح درخت یا درختچهها توسط نیروهای آموزش دیده اطمینان حاصل شده و آموزشهای لازم نیز برای نگهداری صحیح اشجار به صاحبان در محل مورد نظر داده میشود تا شهروندان متعهد به نگهداری صحیح از درختان شوند اما در توزیع بیضابطه نهال چنین بایدهایی نادیده گرفته میشود.
بسیاری از شهروندان نیز با وجود علاقه به کاشت درخت در جلوی منزل خود به دلیل سختیهای این کار یا نداشتن ابزار لازم از غرس نهال صرف نظر میکنند در حالی که با پا پیش گذاشتن نیروهای شهرداری یا سازمانهای مردم نهاد، میتوان اقبال نظر عموم برای موافقت با کاشت درخت را به دست آورد.
در این میان شهرداری با مشارکتِ سایر ارگانها تنها تأمین رایگان نهال و کاشتِ آن را عهدهدار میشود و در مقابل مسئولیت نگهداری و آبیاری به صاحبان منازل واگذار میشود تا از تحمیل هزینه بیشتر بر سازمان سیما منظر و فضای سبز شهرداری جلوگیری به عمل آید. همچنین به دلیل نظارت مستقیمِ صاحبِ ملک رشد مناسب و حفاظت از درختان نیز تضمین میشود.
با اجرای طرح کاشت خانه به خانه درختان، افزایش مشارکت اجتماعی و فرهنگسازی در بینِ آحادِ مردم در مواجهه با موضوع نهال کاری را هم شاهد خواهیم شد.
الگوبرداری از طرحهای موفق درختکاری در سایر استانها
در سالهای اخیر اقدامات جالبی توسط شهرداریهای سایر شهرها انجام شده است برای مثال در شهرستان ساری برای چندمین سال متوالی است که طرحی به نام “هر خانه یک درخت” اجرایی میشود؛ این طرح علاوه بر اماکن مسکونی شامل مکانهای مستعد کاشت نهال از جمله ادارات دولتی و خصوصی، مدرسهها، مساجد، فضاهای عمومی و تکایا نیز میشد و با اعلام آمادگی به شماره تماس تعیین شده، نیروهای سازمان شهرداری ساری به محل اعلامی مراجعه کرده و کاشت رایگان نهال را انجام میدهند.
پیشتر از این در اطلاعیه شهرداری منطقه 16 تهران اعلام شده بود چنانچه شهروندان در منزل خود دارای فضا برای کاشت درخت هستند با شماره تلفن 137 تماس گرفته و اعلام آمادگی نمایند تا با دادن آدرس منزل خود در نوبت قرار گرفته و از سوی سازمان فضای سبز برای کاشت درخت رایگان در منزل آنها اقدام شود. پیش از این در شهرداری منطقه 10 تهران نیز طرحی با نام ” با هم برای هم درخت بکاریم ” با رویکردی مشابه اجرایی شد.
همچنین مدیرعامل وقت سازمان بوستانها و فضای سبز تهران به منظور اشاعه طرح فراگیر درختکاری در باغچههای منازل شهروندان به تمامی منطقههای شهرداری تهران اعلام کرده بود تا اکیپهای کاشت و تأمین درخت راه اندازی و مجهز گردد و با تماس تلفنی شهروندان با توجه به وسعت باغچه و نظر کارشناسان نهالها کاشته شده و در مقابل نگهداریِ درختان غرس شده بر عهده ساکنان منازل باشد.
یکی دیگر از نمونه طرحهای مربوط به کاشت نهال رایگان در فضاهایی که شهروندان اعلام میکنند را می توان در طرح معاونت خدمات شهری شهرداری مشهد دید. اقداماتی که برای کمک به تکمیل پازل طرح تنفس پاک شهری، غلبه بر شرایط ناپایداری کیفیت هوا، مقابله با آلایندگی و همچنین بالا بردن سرانه فضای سبز شهری چاره ساز میشود.
سرانه کمتر از استاندارد فضای سبز شهری اردبیل
در سرانه فضای سبز شهری در استان اردبیل آمار خوبی دیده نمیشود. استانی که محروم از این نعمت نسبت به میانگین کشوری است. با اعلام قاسمپور مدیرکل محیط زیست استان اردبیل، استاندارد سرانه فضای سبز شهری برای هر نفر در کشور ۱۵ متر مربع بوده و این در حالی است که سرانه فضای سبز شهری در استان اردبیل هشت متر مربع به ازای هر نفر است تا جایِ کار بسیار زیاد در این حوزه احساس شود.
پایین بودن سرانه فضای سبز شهری در استان یک تلنگر برای مسئولان، برنامه ریزان شهری و همچنین عموم مردم خواهد زد تا در توسعه درختکاریهای وسیع و حفظ و صیانت از آن مشارکت بیشتری داشته باشند. چنانچه دست روی دست بگذاریم در چشم بر هم زدنی شاهد پیامدهای مخرب زیست محیطی در منطقه خواهیم بود.
توسعه ساخت و سازها، شهرکسازیهای گسترده، افزایش خودروها و واحدهای صنعتی آلاینده در نقاط مختلف استان اردبیل لزوم توجه به نهال کاریهای گسترده در محیطهای شهری و برون شهری را یادآور میکند. همچنین در کنار این برنامهها میتوان به اجرای طرح کاشت خانه به خانه نهال نیز همت گماشت.
سهم اردبیل در نهضت ملی درختکاری نادیده گرفته نشود
در قالب طرح ملی نهضت درختکاری کاشت یک میلیارد درخت در ظرف 4 سال برآورد شده است. با توجه به نیاز مبرم استان لازم است سهم اردبیل در درختکاری به خوبی ایفا شود.
طوفان شن و گرد و غباری که سال پیش در شهرستان اردبیل رقم خورده و به شکل محسوسی زندگی و سلامت شهروندان را تحت تاثیر قرار داد و سیلاب های اخیری که در شهرهای شمالی استان اردبیل از جمله گرمی، پارس آباد و مشگینشهر احساس شد پیامدهای نادیده انگاری این مهم است.
برای ارتقای امنیت زیستی نیازمند توسعه طرحهای درختکاری خواهیم بود. در این مسیر شایسته است دستِ دوستی خود را به سمتِ هر تفکرِ زیست محیطی که حالِ دلِ شهر را بهتر کرده و محیطی سبزتر به ما ارمغان دهد دراز کنیم. ما مدیون زمین هستیم و توجه به اصلِ درختکاری یک تعهد اجتماعی است تا با رویش هر جوانه و نهالی یک گام به داشتن محیط زیستی پاک و سالم نزدیک شد.
درختانی که رسم تازه شدن و زندگی بخشیدن را به ما می آموزند نیازمند حرمت نهادن بیشتر بوده و نهالکاری صحیح میتواند ما را به چنین مسیر زیبایی نزدیکتر از همیشه کند.
