به گزارش نسیم اردبیل، کتابهای «سنگ افراشتههای مسکوت» و «سفال سند هویت» نوشتهی «نوید اچگان» با حضور و سخنرانی دکتر حسن یوسفی و اساتید و هنرمندان در کتابشهر اردبیل رونمایی شد.
دکتر یوسفی درباره تاریخ و قدمت سنگافراشتههای شهرئیری گفت: محوطه شهریئری در سال ۱۹۷۸ میلادی توسط چالز برنی «Charles Burney» (باستانشناس انگلیسی) شناسائی و اولین فصل کاوش در این محوطه سال 1382 به سرپرستی دکتر نوبری باستان شناس و استاد دانشگاه به مدت بیش از یک ماه جهت طبقه بندی کلان سنگی قبور و شناسائی محوطه های باستانی اطراف شهریری صورت گرفت و در مورخ 1381/07/07 به شماره 6162 با عنوان محوطه شهريئري و مكتب اوشاقلاري به ثبت ملی رسیده است. یکی از آثار تاریخی منحصر به فرد شهرستان مشگین شهر، محوطه «شهرئیری» (محلی که موقعی شهر و آبادی بوده است) را می توان نام برد.
به نظر این کارشناس قبل از هزاره اول، در دوران نوسنگی این محل مسکونی بوده و بخشی از تمدن درخشان منطقه در این نقطه متمرکز بوده است. بر همین اساس شهرئیری اواخر هزاره دوم و اوایل هزاره نخست قبل از میلاد از آبادی های مهم منطقه بوده است.
این محوطه باستانی در حال حاضر با سنگ چینی های معروف به «مکتب اوشاقلاری» (بچه های مکتب) در جهت شمالی – جنوبی امتداد یافته که برای برگزاری آئین های مذهبی از جمله آئین تدفین استفاده می شده است. گورهای باستانی متعددی از نوع کلان سنگی و گورکان که حدود ۴۵۰ گور در این محل شناسایی شده است و یک غار باستانی و تپه ای متعلق به دوران اسلامی در این منطقه وجود دارد.
استلهای محوطهی شهریئری (تخته سنگ یا لوح سنگی)
تعداد ۳۹۷ قطعه استل شناسایی و مورد بررسی قرار گرفت. استل ها در ۱۶ ردیف مختلف و در کنار هم قرار دارند برخی از ردیف ها روبه روی هم برخی نیز پیش به پشت هم قرار دارند. شکل سنگ های استل ها از نظر ساختار فیزیکی به سه دسته تقسیم می شوند: دسته اول اصطلاح هایی هستند که به صورت کله قندی بوده و پشت آنها قوس دار و قسمت بالایی آن ها به صورت مستطیل گرد و نوک تیز است. این گروه از استل ها دارای ارتفاع زیاد نبوده و اغلب زیر یک متر ارتفاع دارند دسته دوم استلهایی که به صورت مکعبی شکل هستند، ارتفاع این نوع سنگ ها بیشتر از نوع اول است و دسته سوم استل هایی که مکعبی شکل اند و پشت آنها مدور است اغلب دارای ارتفاعی بلندند، بلندترین استل در این دسته قرار دارند.
نویسندهی کتابهای «سنگ افراشتههای مسکوت» و «سفال سند هویت» نوید اچگان دربارهی شهرئیری گفت: سنگ افراشتههای «شهر یئری» در زمره آثار باستانی نمادگرا قرار میگیرد که ارتباطی عمیق با مفاهیم فرا مادی و رابطه انسان با حیات پس از مرگ را به نمایش میگذارد. نقوش استلها انسانی و اغلب به صورت ساده و تجریدی است. بیشتر استلها دارای کمربند و خنجر هستند در برخی از استلها که تجریدیترین نوع نقوش را دارند جز در یک مورد، بقیه استلها بدون دهان هستند. سنگ افراشتهای که دارای دهان است نماد «مادر» است و در آن زمان نقش «مادر» در فرهنگ و جامعه بسیار مهم بود و از اهمیت بالایی برخوردار بود، حرف و کلام «مادر» در خانواده اهمیت داشت و همهی اعضای خانواده حرف «مادر» را قبول داشتند. جـایـگـاه رفـیـع «مادر» در فـولـکـلـور و تـاریـخ آذربایجان مهم بوده و «زن» را موجودی مقدس میدانستند، بخاطر همین تمام استلها بدون دهان هستند تا حرف یک نفر مهم باشد و همه تابع مادر باشند. در فرهنگ «آذربایجان» با سابقهای ریشهدار در تمدنهای (مانایی)، (اورارتویی) و (ماد) نقش «مادر» نه تنها در بُعد زیستی، بلکه در جایگاه کیهانی و آیینی بسیار برجسته بوده است.
این نویسنده درباره کتاب «سفال سند هویت» خاطر نشان کرد: ایران و ترکیه، بهعنوان دو سرزمین کهنتمدن و خاستگاههای هنر اسلامی، از جایگاهی ممتاز در سیر تحول سفالگری جهان برخور دارند. سفال ایران بهلحاظ سابقه و تنوع تکنیکی پیش از ترکیه توسعه یافته است. تقدم زمانی با ایران است. تأثیر سفال ایرانی در «سفال ایزنیک» کاملاً مشهود است؛ از رنگ فیروزهای و لاجـوردی گرفته تا نقوش سنتی «گل شاهعباسی» و اسلیمی. به گفته پژوهشگران متعددی همچون «آرتور پوپ»، «جولین رابینسون» و «نوربرت اشمیل» بسـیاری از اسـتادکاران ایزنـیک، در اصل از «موصل»، «تبریز یا کاشان» به آناتولی مهاجرت کرده بودند و تکنیکها را به عثمانی منتقل کردند. در جمعبندی، میتوان گفت که در تقابل تاریخی و فرهنگی میان ایران و ترکیه در زمینه سفال، ایران در نقش مبدأ و آغازگر، و ترکیه در جایگاه توسعهدهنده و نهادینهکننده هنر قرار دارد. تقدم تاریخی، تنوع تکنیکی و پیچیدگی زیباشناختی در سفال ایرانی مشهود است، اما در عرصهی اقتصاد فرهنگی معاصر و حضور جهانی، ترکیه توانسته است گامهای مؤثرتری بردارد. این تقابل، نه رقابتی منفی، بلکه بازتابی از ظرفیتهای دوسویه فرهنگی است که با همکاری علمـی، هنـری، فرهنگی و رسـانهای میتوانـد به فرصـتی بـرای (تقویت دیپلماسی فرهـنگی)، (توسعه پایدار ) و حفاظت از میراث هنری جهان اسلام بدل شود.
نوید اچگان، عضو رسمی انجمن صنفی طراحان گرافیک، عضو انجمن علمی ایران، عضو موسسهی هنرهای تجسمی معاصر ایران، کارشناس ارشد پژوهش هنر، ، نویسندهی کتابهای باستانشناسی و پژوهش هنر، طراح گرافیک دفتر نماینده محترم ولی فقیه در استان و امام جمعه اردبیل است. اچگان چندین سال است در زمینه گرافیک و رسانه فعالیت میکند و مدرس دانشگاه محقق اردبیلی و دبیر هنری نهمین دوسالانه هنرهای تجسمی بسیج “هنرنگار”، دبیر علمی یازدهمین جشنوارهی دانشگاهی حرکت، دبیر جشنواره پوستر بهترین امتها، دبیر اجرایی نمایشگاه نقاشی علمای قفقاز، دبیر پویش سراسری (منیم قهرمانیم)، دبیر و داور فراخوان طراحی نشان کنگره ملی بزرگداشت ۳۴۰۰ شهید استان اردبیل، دبیر اجرایی هنرواره ملی خوشنویسی ایران دل، دبیر اجرایی کارگاه خوشنویسی مولای مهر و … و برگزاری دو نمایشگاه انفرادی و چندین نمایشگاه گروهی و فراخوان ملی و منطقهای و چاپ مقالات علمی پژوهشی را در کارنامه خود دارد.
